Şema Terapi

ŞEMA TERAPİ NEDİR?


Çocukluk dönemimizde yakınlarımız tarafından ihtiyaçlarımız karşılanmadığında uyum bozucu birçok şemalar geliştiririz. Bu uyum bozucu şemalar; kendimize, diğer insanlara ve dünyaya karşı bir bakış açısı oluşturur.

Hedefi; geçmişten gelen ihtiyaçları karşılanmamış olan yetişkinlere, kendi ihtiyaçlarını karşılama konusunda yardımcı olmaktır. Bireydeki olumsuz durumların gelişmesi, bireyin geçmiş yaşantı deneyiminden kaynaklanmaktadır. Bu sebeple bireyin gelişmiş olan negatif düşüncelerini değiştirmeyi hedef alır.

Çocukluk döneminde giderilemeyen ihtiyaçlarımız; güvenlik, emniyet, istikrar, bakım, empati, duyguların paylaşılması, kabul ve sevgi gibi temel ihtiyaçlarımızdır. Bu ihtiyaçların karşılanmaması durumunda şemalar geliştiririz. Bir ya da birçok şemaya sahip olabiliriz.

Şemalarımız;

Terk edilme: Bu kişiler destek ve yakınlık beklediği kişilerden ihtiyaçlarını sağlayamama, dengesiz ve güvensiz olduklarına inanma, duygusal destek alamama, yakınlık ve güç gibi desteklerin karşılanmayacağı duygusu içerir. ‘Sevgilim beni terk edecek, ilişkilerimin bitmesi an meselesi.’

Kuşkuculuk: Bu şemaya sahip kişiler başkaları tarafından zarar göreceği, başkalarının yalan söyleyeceği ya da kişinin kullanılacağına dair duygularını içerir.

Duygusal yoksunluk: Bireyin duygusal destek alma ihtiyacının başkaları tarafından yeterli şekilde karşılanamayacağı duygusunu içerir. ‘Biri için önemli olmayacağım’, ‘Güzel, çalışkan, akıllıyım ama kimse için özel olamayacağım’

Kusurluluk: Bireyin birçok açıdan kendisini kusurlu, kötü, aşağı, işe yaramaz veya gerçek benliğini görecek olsalar diğer kişiler tarafından sevilmeyecek duygularını içerir.

Sosyal izolasyon: Hiçbir grup ya da topluluğa ait değilim duygusunu içerir. ‘Sanki ben geldiğimde rahatsız oluyorlar.’

Bağımlılık: Kişinin başkalarından yardım almadan gündelik sorunların üstesinden gelemeyeceğine dair duygularını içerir. ‘Başkaları olmadan karar veremem.’

Dayanıksızlık: Her an kişinin başına bir şey geleceği ve bunu engelleyemeyeceğine dair duyguları ve abartılı korkuyu içerir. Her an bir felaket olması an meselesidir.

İç içecilik: Kişinin tam bir bireyselleşme sağlayamadığı, bir ya da daha fazla kişiye (genelde aile) aşırı duygusal bağlanma ve yakınlık kurmayı gösterir.

Başarısızlık: Kişinin başarısız olacağına, temelde yetersiz olduğuna dair duygularını içerir. Genelde kişi yetersiz, beceriksiz ve bilgisiz olduğuna inanır.

Haklılık: Bu şema, kişinin diğerlerinden farklı olduğuna, birçok alandan üstün olduğuna, hak ve ayrıcalıklara sahip olduğu duyguları içerir. ‘Ben özelim, her şeye hakkım var, trafikte bekleyemem, emniyet şeridinden basıp giderim.’

Yetersiz Öz Denetim: Kişinin kişisel hedeflerini gerçekleştirmek için yeterli öz denetim sağlayamama ve engellenmeye tolerans gösterme konusunda aşırı zorluk yaşama duygularını içerir. ‘Çalışayım ama gezerek.’

Boyun Eğicilik: Bu kişiler kontrolü aşırı derecede başkalarına bırakma duygularına sahiptirler. ‘Diğerleri kadar hakkını arayan biri değilim, yenilirim.’

Fedakarlık : Kişi kendi mutluluğu es geçerek, başkalarının ihtiyaçlarına aşırı odaklanmayı içerir.

Onay Arayıcılık: Kişi, diğer insanlardan onay, kabul ve ilgi almaya ve onlara uyum göstermeye aşırılığı içerir. Bu kişilerin itibar algıları kendine güvendiklerinden değil, başkalarının tepkisine bağlıdır. ‘Herkesin takdirini kazanmalıyım’, ‘düşmanım bile olsa bana saygı duymalı.’

Karamsarlık: Bu kişiler genel olarak hayatın olumsuz yönlerine dikkat kesilme söz konusudur. Ölüm, hayal kırıklığı, çözülmemiş sorunlar, hatalara odaklanma. Hayatın olumlu ve pozitif yönlerini küçümseme duygularını içerir. ‘Çok güldüm, çok ağlayacağım.’

Duyguların bastırılması: Bu kişiler genellikle başkalarının kendilerini kınamasından, utanç duygularını ya da dürtü kontrolünü kaybedeceğinden kaçınmak amacı ile duygu ve iletişimlerini aşırı derece de bastırma duygusunu içerir. ‘Soğuk bir insanım, duygularımı göstermede zorlanırım.’

Yüksek standartlar: Bu kişiler, eleştiriden kaçınmak amacı ile kendini ortaya koymada yüksek standartlarını içselleştirerek yoğun çaba harcamayı içerir. ‘Her şeyin en iyi olmalı, en iyi iş, en iyi iş, en becerikli çocuk, en iyi meslek.’

Cezalandırıcılık: Kişinin kendisi de dahil olmak üzere, insanların yaptıkları hatalar için şiddetli bir şekilde cezalandırılması gerektiğine inanır. Beklentisini karşılamayan tüm insanlara karşı öfkeli, hoşgörüsüz ve cezalandırıcı olma eğilimi taşırlar. ‘Herşeyin bir bedeli vardır. Ben yaptıysam bana, sen yaptıysan sana, cezası olmalı.’

 

 

Kaynak: Şema Terapi Ayırıcı Özellikleri kitabı/ Psikonet yayıncılık.

Social Media Links Genius